Vlaamse cultuur op de
schop. En de Vlaamse regering lijkt er nog trots op ook.
Cultuurverantwoordelijke
C. Gennez mag dan misschien uitleggen waarom het allemaal noodzakelijk is, maar
ondertussen wordt in Vlaanderen een kaalslag georganiseerd waarvan de gevolgen
nog jarenlang voelbaar zullen zijn.
Waar is de fierheid van
onze voorouders gebleven? Generaties lang hebben Vlamingen hun archieven,
monumenten, boeken, kunst en tradities gekoesterd. Niet omdat cultuur een
overbodige luxe was, maar omdat men begreep dat een samenleving zonder geheugen
uiteindelijk ook haar identiteit verliest.
Vandaag lijkt diezelfde
cultuur plots een gemakkelijk slachtoffer van de begrotingsdrift.
De hakbijl erin. De
subsidiekraan dicht. En vooral: cultuur moet maar begrijpen dat er “geen geld”
is.
Maar merkwaardig genoeg
blijkt dat geld in Vlaanderen niet overal even schaars te zijn.
Voor sommige politieke
keuzes worden miljoenen gevonden. Paardenrenbanen kunnen rekenen op steun. Er
komen middelen voor initiatieven zoals de frigobons. En ondertussen krijgen
culturele instellingen te horen dat ze met aanzienlijk minder moeten proberen
verder te werken.
Dan mag een burger zich
toch vragen stellen.
Is er werkelijk geen
geld, of zijn er gewoon andere politieke prioriteiten?
Want wie beweert dat
elke euro tweemaal moet worden omgedraaid alvorens hij wordt uitgegeven, moet
ook bereid zijn diezelfde maatstaf consequent toe te passen.
“Je geeft geen geld uit
dat er niet is”, klonk het ooit uit N-VA-hoek.
Prima.
Maar dan geldt de
vervolgvraag evenzeer:
Waar gaat het geld dan
wél naartoe? En waarom is cultuur blijkbaar zo gemakkelijk aan de beurt wanneer
er bespaard moet worden?
Ons geheugen is
blijkbaar een kostenpost geworden
Het bericht dat
verschillende landelijke archieven geconfronteerd worden met zware
verminderingen van hun werkingsmiddelen, is ronduit verontrustend.
Archieven bewaren geen
overbodige dozen papier.
Ze bewaren ons
geheugen.
Wie vandaag een archief
afbouwt, merkt misschien morgen weinig verschil. Maar over tien, twintig of
vijftig jaar kan niemand die verdwenen expertise, verloren collecties of niet
meer uitgevoerde ontsluiting zomaar terughalen.
Een begrotingsbesparing
is onmiddellijk zichtbaar op papier.
De culturele schade
verschijnt pas veel later.
En precies daarom is dit
zo gevaarlijk.
Men kan een begroting
netjes doen kloppen en tegelijkertijd een deel van het maatschappelijke
kapitaal vernietigen.
Dat is geen efficiëntie.
Dat is
kortetermijndenken.
Vlaanderen zegt dat het
verantwoordelijkheid neemt
De Vlaamse regering
verkoopt haar begrotingsbeleid als verantwoord beleid.
Maar
verantwoordelijkheid is méér dan besparen.
Verantwoordelijkheid
betekent ook investeren in wat Vlaanderen morgen sterker maakt.
Waar is het grote plan
voor economische groei?
Waar zijn de
investeringen die Vlaanderen opnieuw productiever, innovatiever en
aantrekkelijker moeten maken?
Waar is de visie die
verder reikt dan de volgende begrotingscontrole?
De wereldeconomie blijft
groeien met 2,6 %. Vlaanderen kan zich toch niet tevredenstellen met het
simpelweg beheren van de achteruitgang?
Een regering moet niet
alleen zeggen waar ze gaat snoeien. Ze moet vooral uitleggen waar ze naartoe
wil.
En daar wringt het
schoentje.
Eerst cultuur, daarna de
gemeenten?
En dan is er nog de
rekening die mogelijk later volgt.
Vlaamse besparingen
verdwijnen niet noodzakelijk.
Soms verhuizen ze
gewoon.
Wanneer Vlaanderen
minder middelen ter beschikking stelt, komen steden en gemeenten eveneens onder
druk. En wanneer lokale besturen vervolgens moeten besparen, stijgen de lokale
lasten of verdwijnen dienstverlening en investeringen.
Uiteindelijk kan de
rekening dus opnieuw bij dezelfde burger belanden.
Eerst minder Vlaamse
steun.
Daarna minder lokale
dienstverlening.
En vervolgens misschien
hogere gemeentelijke lasten.
De burger betaalt.
Alleen verandert de naam van de belasting of de overheid die de factuur
presenteert.
Cultuur is geen frigobox
Misschien wordt het tijd
dat Vlaanderen opnieuw begrijpt dat cultuur geen speeltje is voor een kleine
elite.
Een archief is geen
luxe.
Een museum is geen luxe.
Een bibliotheek is geen
luxe.
Erfgoed is geen luxe.
Cultuur is wat een
gemeenschap vertelt wie ze is, waar ze vandaan komt en wat ze wil doorgeven.
Wie daar blindelings in
snijdt omdat het op korte termijn geld oplevert, moet zich minstens de vraag
stellen wat hij op lange termijn verliest.
Want een samenleving die
haar verleden verwaarloost, kan moeilijk beweren dat ze met vertrouwen aan haar
toekomst bouwt.
Een begroting kan
boekhoudkundig gezond zijn en maatschappelijk toch straatarm.
Dat is misschien wel de
belangrijkste les die uit deze besparingsronde moet worden getrokken.
Vlaanderen heeft geen
gebrek aan slogans over verantwoordelijkheid.
Het heeft behoefte aan visie.
Aan economische groei.
Aan investeringen.
Aan keuzes die niet
alleen vandaag een begrotingslijn doen verdwijnen, maar morgen welvaart
creëren.
En vooral aan het besef
dat cultuur geen hinderpaal voor economische ontwikkeling is, maar deel
uitmaakt van het maatschappelijke weefsel waarop een sterke regio gebouwd
wordt.
Dus ja: bespaar waar het
moet.
Maar vertel de Vlaming
dan ook eerlijk wat de rekening op lange termijn wordt.
Want wie vandaag het
geheugen van Vlaanderen afbouwt, kan morgen moeilijk uitpakken met zijn Vlaamse
fierheid.
Op een economisch
kerkhof bouwt men nooit een sociaal paradijs.
En op een cultureel kerkhof evenmin een trotse Vlaamse toekomst.
Geert Messiaen
Izegemseaardeweg 198
8800 Roeselare