Vlaamse cultuur op de schop. En de Vlaamse regering lijkt er nog trots op ook.

Cultuurverantwoordelijke C. Gennez mag dan misschien uitleggen waarom het allemaal noodzakelijk is, maar ondertussen wordt in Vlaanderen een kaalslag georganiseerd waarvan de gevolgen nog jarenlang voelbaar zullen zijn.

Waar is de fierheid van onze voorouders gebleven? Generaties lang hebben Vlamingen hun archieven, monumenten, boeken, kunst en tradities gekoesterd. Niet omdat cultuur een overbodige luxe was, maar omdat men begreep dat een samenleving zonder geheugen uiteindelijk ook haar identiteit verliest.

Vandaag lijkt diezelfde cultuur plots een gemakkelijk slachtoffer van de begrotingsdrift.

De hakbijl erin. De subsidiekraan dicht. En vooral: cultuur moet maar begrijpen dat er “geen geld” is.

Maar merkwaardig genoeg blijkt dat geld in Vlaanderen niet overal even schaars te zijn.

Voor sommige politieke keuzes worden miljoenen gevonden. Paardenrenbanen kunnen rekenen op steun. Er komen middelen voor initiatieven zoals de frigobons. En ondertussen krijgen culturele instellingen te horen dat ze met aanzienlijk minder moeten proberen verder te werken.

Dan mag een burger zich toch vragen stellen.

Is er werkelijk geen geld, of zijn er gewoon andere politieke prioriteiten?

Want wie beweert dat elke euro tweemaal moet worden omgedraaid alvorens hij wordt uitgegeven, moet ook bereid zijn diezelfde maatstaf consequent toe te passen.

“Je geeft geen geld uit dat er niet is”, klonk het ooit uit N-VA-hoek.

Prima.

Maar dan geldt de vervolgvraag evenzeer:

Waar gaat het geld dan wél naartoe? En waarom is cultuur blijkbaar zo gemakkelijk aan de beurt wanneer er bespaard moet worden?

Ons geheugen is blijkbaar een kostenpost geworden

Het bericht dat verschillende landelijke archieven geconfronteerd worden met zware verminderingen van hun werkingsmiddelen, is ronduit verontrustend.

Archieven bewaren geen overbodige dozen papier.

Ze bewaren ons geheugen.

Wie vandaag een archief afbouwt, merkt misschien morgen weinig verschil. Maar over tien, twintig of vijftig jaar kan niemand die verdwenen expertise, verloren collecties of niet meer uitgevoerde ontsluiting zomaar terughalen.

Een begrotingsbesparing is onmiddellijk zichtbaar op papier.

De culturele schade verschijnt pas veel later.

En precies daarom is dit zo gevaarlijk.

Men kan een begroting netjes doen kloppen en tegelijkertijd een deel van het maatschappelijke kapitaal vernietigen.

Dat is geen efficiëntie.

Dat is kortetermijndenken.

Vlaanderen zegt dat het verantwoordelijkheid neemt

De Vlaamse regering verkoopt haar begrotingsbeleid als verantwoord beleid.

Maar verantwoordelijkheid is méér dan besparen.

Verantwoordelijkheid betekent ook investeren in wat Vlaanderen morgen sterker maakt.

Waar is het grote plan voor economische groei?

Waar zijn de investeringen die Vlaanderen opnieuw productiever, innovatiever en aantrekkelijker moeten maken?

Waar is de visie die verder reikt dan de volgende begrotingscontrole?

De wereldeconomie blijft groeien met 2,6 %. Vlaanderen kan zich toch niet tevredenstellen met het simpelweg beheren van de achteruitgang?

Een regering moet niet alleen zeggen waar ze gaat snoeien. Ze moet vooral uitleggen waar ze naartoe wil.

En daar wringt het schoentje.

Eerst cultuur, daarna de gemeenten?

En dan is er nog de rekening die mogelijk later volgt.

Vlaamse besparingen verdwijnen niet noodzakelijk.

Soms verhuizen ze gewoon.

Wanneer Vlaanderen minder middelen ter beschikking stelt, komen steden en gemeenten eveneens onder druk. En wanneer lokale besturen vervolgens moeten besparen, stijgen de lokale lasten of verdwijnen dienstverlening en investeringen.

Uiteindelijk kan de rekening dus opnieuw bij dezelfde burger belanden.

Eerst minder Vlaamse steun.

Daarna minder lokale dienstverlening.

En vervolgens misschien hogere gemeentelijke lasten.

De burger betaalt. Alleen verandert de naam van de belasting of de overheid die de factuur presenteert.

Cultuur is geen frigobox

Misschien wordt het tijd dat Vlaanderen opnieuw begrijpt dat cultuur geen speeltje is voor een kleine elite.

Een archief is geen luxe.

Een museum is geen luxe.

Een bibliotheek is geen luxe.

Erfgoed is geen luxe.

Cultuur is wat een gemeenschap vertelt wie ze is, waar ze vandaan komt en wat ze wil doorgeven.

Wie daar blindelings in snijdt omdat het op korte termijn geld oplevert, moet zich minstens de vraag stellen wat hij op lange termijn verliest.

Want een samenleving die haar verleden verwaarloost, kan moeilijk beweren dat ze met vertrouwen aan haar toekomst bouwt.

Een begroting kan boekhoudkundig gezond zijn en maatschappelijk toch straatarm.

Dat is misschien wel de belangrijkste les die uit deze besparingsronde moet worden getrokken.

Vlaanderen heeft geen gebrek aan slogans over verantwoordelijkheid.

Het heeft behoefte aan visie.

Aan economische groei.

Aan investeringen.

Aan keuzes die niet alleen vandaag een begrotingslijn doen verdwijnen, maar morgen welvaart creëren.

En vooral aan het besef dat cultuur geen hinderpaal voor economische ontwikkeling is, maar deel uitmaakt van het maatschappelijke weefsel waarop een sterke regio gebouwd wordt.

Dus ja: bespaar waar het moet.

Maar vertel de Vlaming dan ook eerlijk wat de rekening op lange termijn wordt.

Want wie vandaag het geheugen van Vlaanderen afbouwt, kan morgen moeilijk uitpakken met zijn Vlaamse fierheid.

Op een economisch kerkhof bouwt men nooit een sociaal paradijs.
En op een cultureel kerkhof evenmin een trotse Vlaamse toekomst.

Geert Messiaen

Izegemseaardeweg 198

8800 Roeselare