Vaderlandslievende verenigingen: een rijk historisch verleden, een veranderende maatschappelijke opdracht en een toekomst die engagement vraagt

RECENSIE

Vaderlandslievende verenigingen: een rijk historisch verleden, een veranderende maatschappelijke opdracht en een toekomst die engagement vraagt

1. Van negentiende-eeuws patriottisme tot hedendaagse vredesbewegingen. Zijn onze vaderlandslievende verenigingen nog hechte gemeenschappen van overtuigde patriotten, of dreigen ze te verworden tot louter protocollaire organisaties?

1. De historische wortels van vaderlandsliefde

Vaderlandsliefde is geen modern begrip. De gevoelens van verbondenheid met een grondgebied, een gemeenschap, een vorst of een gemeenschappelijke geschiedenis bestaan al eeuwen. Toch heeft het begrip 'vaderland' doorheen de geschiedenis een belangrijke betekenisverschuiving ondergaan.

Tijdens de middeleeuwen was de loyaliteit van de bevolking in de eerste plaats gericht op de eigen streek, de lokale gemeenschap, de landsheer of de vorst. Het moderne begrip vaderland, waarbij burgers zich verbonden voelen met een groter politiek en cultureel geheel, ontwikkelde zich geleidelijk.

Vooral tijdens de achttiende en negentiende eeuw kreeg het patriottisme een meer uitgesproken maatschappelijke en politieke betekenis. De Verlichting, de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd van 1776 en de Franse Revolutie van 1789 droegen bij tot een nieuwe opvatting over burgerschap, volkssoevereiniteit en nationale identiteit.

Het vaderland werd steeds meer beschouwd als een gemeenschap waartoe burgers behoorden en waarvoor zij ook verantwoordelijkheid droegen.

De Franse Revolutie bracht bovendien nieuwe nationale symbolen, volksfeesten, herdenkingsrituelen en vormen van publieke verbondenheid voort. De driekleur, nationale hymnen, monumenten en officiële plechtigheden werden middelen om een gemeenschappelijke identiteit uit te drukken.

Ook in andere Europese landen ontstonden in de negentiende eeuw verenigingen die zich bezighielden met de verdediging van nationale waarden, de herinnering aan historische gebeurtenissen, de ondersteuning van oud-militairen en de bevordering van maatschappelijke verbondenheid.

Daarmee werden de eerste fundamenten gelegd voor wat later een bredere vaderlandslievende verenigingscultuur zou worden.

Het is belangrijk te benadrukken dat deze ontwikkeling niet overal op dezelfde manier verliep. Sommige verenigingen waren uitgesproken patriottisch en verbonden met de nationale staat, andere hadden een militaire, sociale, historische of pacifistische inslag.

2. België na 1830: de ontwikkeling van een nationale identiteit

De Belgische onafhankelijkheid in 1830 vormde een bijzonder belangrijk keerpunt.

Na de Belgische Revolutie en de onafhankelijkheidsverklaring moest een nieuwe staat ook een eigen nationale identiteit ontwikkelen. België was een jonge constitutionele monarchie, met een eigen grondwet, een parlement, een koningshuis, nationale instellingen en een groeiend geheel van nationale symbolen.

De eedaflegging van Leopold I op 21 juli 1831 werd een belangrijk moment in de ontwikkeling van de Belgische monarchie.

De jonge Belgische staat had behoefte aan symbolen en tradities die de bevolking met elkaar konden verbinden. De Belgische driekleur, het volkslied, de nationale feestdag en de herinnering aan de gebeurtenissen van 1830 kregen een belangrijke plaats in het openbare leven.

Ook de militaire traditie werd hierin betrokken. Oud-strijders van de revolutie, militairen, veteranen en hun nabestaanden vormden een groep waaraan bijzondere maatschappelijke erkenning werd verleend.

In de loop van de negentiende eeuw werden monumenten opgericht, herdenkingen georganiseerd en nationale plechtigheden uitgebouwd. Het vaderland werd steeds meer voorgesteld als een gemeenschappelijk historisch en maatschappelijk gegeven.

De monarchie speelde daarbij een verbindende symbolische rol. De koning werd beschouwd als het staatshoofd en als een vertegenwoordiger van de nationale eenheid.

Toch was de Belgische identiteit niet vanzelfsprekend. De taaltegenstellingen, de sociale ongelijkheid en de groeiende Vlaamse Beweging maakten duidelijk dat de jonge staat intern nog belangrijke uitdagingen kende.

De Vlaamse ontvoogdingsbeweging, die vanaf de negentiende eeuw aan invloed won, stelde onder meer de taalongelijkheid aan de kaak en ijverde voor de erkenning van het Nederlands in het openbare leven.

Die ontwikkeling is ook van belang voor de geschiedenis van de vaderlandslievende verenigingen. Hun verhouding tot België, de nationale eenheid en de Vlaamse identiteit zou later immers geregeld tot discussie leiden.

3. De negentiende eeuw: patriottisme, militaire traditie en vredesbewegingen

Tijdens de tweede helft van de negentiende eeuw kreeg de georganiseerde vaderlandsliefde steeds meer vorm.

In verschillende Europese landen ontstonden verenigingen van oud-militairen, veteranen, reservisten en burgers die de nationale geschiedenis en militaire tradities levendig wilden houden.

Ook in België groeide de belangstelling voor militaire herdenkingen, nationale feestelijkheden en de herinnering aan de onafhankelijkheidsstrijd.

Daarnaast ontwikkelde zich een andere, maar verwante stroming: het georganiseerde vredesdenken.

De eerste internationale vredesinitiatieven ontstonden al in de eerste helft van de negentiende eeuw. In 1815 werd in New York de New York Peace Society opgericht. In Europa volgden onder meer vredescongressen en verenigingen die zich inzetten voor internationale arbitrage, ontwapening en het vreedzaam oplossen van conflicten.

De vredesbeweging kreeg in de tweede helft van de negentiende eeuw een steeds internationaler karakter. De oprichting van de International Peace Association in 1880 en de Duitse vredesvereniging Deutsche Friedensgesellschaft in 1892 illustreren die ontwikkeling.

Het was een belangrijke evolutie: oorlog werd niet langer uitsluitend beschouwd als een onvermijdelijk onderdeel van de internationale politiek. Er ontstond een maatschappelijk engagement om conflicten te voorkomen en internationale samenwerking te bevorderen.

De vaderlandslievende beweging en de vredesbeweging hadden dus verschillende uitgangspunten, maar deelden steeds vaker een belangstelling voor de bescherming van menselijke waardigheid en het vermijden van oorlog.

Die twee stromingen zouden vooral na 1918 dichter naar elkaar toegroeien.

4. De Eerste Wereldoorlog: een samenleving getekend door oorlog

Toen in augustus 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbrak, werd België zwaar getroffen.

De Duitse inval, de verwoesting van steden en dorpen, de vluchtelingenstromen, de bezetting en de strijd aan de IJzer veranderden het leven van honderdduizenden Belgen.

De Westhoek werd het toneel van een langdurige en bijzonder bloedige stellingenoorlog. Ieper werd grotendeels verwoest. Miljoenen soldaten uit verschillende landen kwamen naar Vlaanderen en lieten er hun leven.

Voor België werd de Eerste Wereldoorlog een bepalende gebeurtenis in de nationale geschiedenis.

De militairen die aan het front hadden gevochten, keerden na de wapenstilstand van 11 november 1918 terug naar een samenleving die nauwelijks nog op de vooroorlogse situatie leek.

Van de ongeveer 360.000 gemobiliseerde Belgische militairen keerden er circa 320.000 naar het burgerleven terug. Velen waren gewond, invalide of geestelijk getekend. Talrijke gezinnen hadden een vader, zoon of broer verloren.

De oorlog had bovendien een enorme sociale en economische impact. Weduwen, wezen, oorlogsinvaliden en nabestaanden hadden nood aan financiële ondersteuning, erkenning en maatschappelijke bescherming.

Het was in deze omstandigheden dat de georganiseerde oud-strijdersbeweging een bijzonder belangrijke rol ging spelen.

5. 1919: de geboorte van de georganiseerde Belgische oud-strijdersbeweging

In februari 1919 werd de Nationale Strijdersbond van België opgericht, in het Frans de Fédération Nationale des Combattants (NSB-FNC).

De vereniging wilde de oud-strijders van de Eerste Wereldoorlog samenbrengen en hun belangen verdedigen.

De oorspronkelijke doelstellingen waren breed: de erkenning van de militaire offers, de verbetering van de sociale en materiële situatie van oud-strijders, de ondersteuning van oorlogsinvaliden en nabestaanden en het levendig houden van de herinnering aan de gesneuvelden.

De NSB groeide tijdens het interbellum uit tot de belangrijkste Belgische oud-strijdersorganisatie.

Het was een organisatie die niet uitsluitend bestond om officiële plechtigheden bij te wonen. Ze was ook een krachtige sociale beweging die haar eisen publiek verdedigde en opkwam voor de rechten van haar leden.

Daarnaast ontstond het Verbond der Vlaamse Oud-strijders (VOS), dat in 1919 werd opgericht en een uitgesproken Vlaamse identiteit ontwikkelde.

De verhouding tussen de NSB-FNC en het VOS weerspiegelde de maatschappelijke en communautaire spanningen van die periode. Waar de NSB het Belgische patriottisme en de nationale eenheid benadrukte, legde het VOS meer nadruk op de Vlaamse ontvoogding en de Vlaamse belangen van de oud-strijders.

Dit toont aan dat de oud-strijdersbeweging nooit volledig losstond van de maatschappelijke ontwikkelingen en politieke tegenstellingen van haar tijd.

Toch hadden deze organisaties een gemeenschappelijke basis: de oorlogservaring, de onderlinge solidariteit en de overtuiging dat het offer van de gesneuvelden niet mocht worden vergeten.

De oud-strijders waren bovendien niet noodzakelijk oorlogszuchtig. Integendeel, de persoonlijke ervaringen aan het front hadden bij velen een uitgesproken afkeer van de verschrikkingen van oorlog doen ontstaan.

Hun roep om erkenning en hun vredesverlangen waren vaak twee kanten van dezelfde overtuiging.

6. Het interbellum: herdenken, verzoenen en waarschuwen

De periode tussen 1918 en 1939 werd gekenmerkt door een enorme herdenkingscultuur.

In vrijwel iedere Belgische gemeente werden monumenten opgericht ter nagedachtenis van de gesneuvelden. Namen van slachtoffers werden gebeiteld in steen, gedenkplaten werden ingehuldigd en jaarlijkse plechtigheden kregen een vaste plaats in het openbare leven.

De Belgische bevolking wilde haar oorlogsslachtoffers niet vergeten.

De oud-strijdersverenigingen namen hierin een voortrekkersrol op. Ze organiseerden herdenkingen, optochten, vergaderingen en ontmoetingen. Vaandels, uniformen, eretekens en militaire symbolen werden belangrijke onderdelen van de publieke herinneringscultuur.

Ook de Menenpoort in Ieper groeide uit tot een internationaal symbool van herinnering.

Sinds 1928 wordt daar de Last Post geblazen, een traditie die de gesneuvelden van het Britse Gemenebest en alle andere slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog in herinnering brengt.

Tegelijkertijd ontwikkelde zich in Europa een brede vredesgedachte. De verschrikkingen van de oorlog hadden het geloof versterkt dat internationale samenwerking noodzakelijk was.

De oprichting van de Volkenbond in 1920 was een poging om toekomstige conflicten langs diplomatieke weg te voorkomen.

Maar de economische crisis, het opkomende extremisme, het militarisme en de groeiende internationale spanningen maakten duidelijk hoe kwetsbaar die vredesgedachte was.

De geschiedenis zou dat op dramatische wijze bevestigen.

7. De Tweede Wereldoorlog: een nieuwe generatie slachtoffers en verzetsstrijders

Op 10 mei 1940 werd België opnieuw door Duitsland binnengevallen.

De daaropvolgende bezetting bracht een nieuwe periode van onderdrukking, deportaties, vervolging, dwangarbeid, collaboratie en verzet met zich mee.

Naast de Belgische militairen die opnieuw de wapens opnamen, waren er burgers die zich tegen de bezetter verzetten. Anderen werden politiek gevangengenomen, gedeporteerd of slachtoffer van vervolging en geweld.

Het verzet, de politieke gevangenen, de weggevoerden, de krijgsgevangenen en de burgerlijke slachtoffers vormden na de bevrijding nieuwe groepen die nood hadden aan erkenning, onderlinge verbondenheid en maatschappelijke ondersteuning.

Na 1945 ontstonden dan ook talrijke verenigingen en verbroederingen die de belangen van deze verschillende groepen behartigden.

De vaderlandslievende beweging werd hierdoor aanzienlijk ruimer.

Ze omvatte voortaan niet alleen de oud-strijders van 1914-1918, maar ook oud-militairen van 1940-1945, verzetsstrijders, politieke gevangenen, gedeporteerden, oorlogsinvaliden, nabestaanden en andere oorlogsslachtoffers.

Het herdenken kreeg bovendien een diepere maatschappelijke betekenis.

De herinnering aan de bezetting en de gruweldaden werd steeds sterker verbonden met de verdediging van democratie, menselijke waardigheid, vrijheid en verdraagzaamheid.

8. De naoorlogse periode: vaderlandsliefde als maatschappelijke opdracht

Na de bevrijding van België in september 1944 en het einde van de oorlog in Europa in mei 1945 ontstond een nieuwe maatschappelijke situatie.

De wederopbouw, de herstelling van de democratische instellingen en de verwerking van de oorlogservaringen stonden centraal.

De vaderlandslievende verenigingen kregen een belangrijke plaats in de naoorlogse samenleving.

Ze behartigden de belangen van oud-strijders en oorlogsslachtoffers, organiseerden herdenkingen en hielpen de herinnering aan het verzet en de bevrijding levendig te houden.

Ook de Belgische monarchie speelde in deze periode een bijzondere rol in de nationale herinneringscultuur. De koninklijke instellingen werden betrokken bij officiële herdenkingen en nationale plechtigheden.

De jaarlijkse herdenkingen aan het Graf van de Onbekende Soldaat in Brussel, de nationale feestdag van 21 juli en de herdenkingen van 11 november groeiden verder uit tot vaste momenten van nationale verbondenheid.

In 1951 werd het Comité van de Vlam opgericht, dat een belangrijke rol zou spelen bij de organisatie van herdenkingen aan het Graf van de Onbekende Soldaat.

Ook de internationale militaire engagementen veranderden de betekenis van de vaderlandslievende beweging.

Belgische militairen namen vanaf 1950 deel aan de Koreaanse Oorlog. Later volgden verschillende opdrachten in het kader van de NAVO en de Verenigde Naties.

Daardoor kreeg het begrip veteranen een ruimere betekenis. Niet alleen de oud-strijders van de twee wereldoorlogen, maar ook militairen die deelnamen aan internationale vredes- en stabiliteitsoperaties verdienden erkenning en verbondenheid.

9. 1967: de oprichting van Servio-Belgium

Een belangrijke stap in de verdere organisatie van het vaderlandslievende middenveld was de oprichting van Servio-Belgium in 1967.

Dit gebeurde op vraag van koning Boudewijn, met de bedoeling verschillende nationale verenigingen die na de twee wereldoorlogen waren ontstaan, dichter bij elkaar te brengen.

Servio-Belgium groeide uit tot een overkoepelende organisatie voor oud-strijders, politieke gevangenen, oorlogsslachtoffers, veteranen en aangesloten vaderlandslievende verenigingen.

De oprichting weerspiegelde de behoefte aan meer samenwerking en een gezamenlijke vertegenwoordiging.

De oorspronkelijke doelstellingen van de aangesloten organisaties bleven belangrijk, maar de maatschappelijke opdracht werd geleidelijk ruimer.

Naast de behartiging van de belangen van de leden kwamen ook de verdediging van de democratische vrijheden, de herinnering aan de oorlogsslachtoffers en de bevordering van verantwoord burgerschap nadrukkelijker op de voorgrond.

In de daaropvolgende decennia werd die opdracht verder uitgebreid. De internationale vredesmissies en de nieuwe generatie veteranen kregen eveneens een plaats binnen het vaderlandslievende verenigingsleven.

Met de hernieuwde statuten in 2014 werden ook de historische tradities van het Nationaal Eenheidsfront der Oud-Strijders en Veteranen formeel opgenomen.

10. De evolutie van patriottisme naar vredes- en herinneringscultuur

Wanneer we de historische ontwikkeling overschouwen, zien we dat de vaderlandslievende verenigingen verschillende fasen hebben doorgemaakt.

In de negentiende eeuw stond vooral de ontwikkeling van de nationale identiteit centraal. De Belgische staat zocht naar symbolen, tradities en gemeenschappelijke waarden.

Na de Eerste Wereldoorlog lag het accent vooral op de erkenning van oud-strijders, de sociale bescherming van oorlogsslachtoffers en de herdenking van de gesneuvelden.

Na de Tweede Wereldoorlog werden ook het verzet, de politieke gevangenen, de gedeporteerden en de slachtoffers van de bezetting in de herinneringscultuur opgenomen.

Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw kwam daar een sterkere vredes- en educatieve opdracht bij.

De vaderlandslievende verenigingen zijn dus niet onveranderd gebleven. Ze hebben zich aangepast aan de maatschappelijke behoeften van verschillende generaties.

Toch blijft er een belangrijk onderscheid bestaan tussen vaderlandslievende verenigingen en vredesbewegingen.

Vredesbewegingen richten zich in de eerste plaats op het voorkomen van oorlog, ontwapening, internationale samenwerking en vreedzame conflictoplossing.

Vaderlandslievende verenigingen vertrekken traditioneel vanuit de herinnering aan de nationale geschiedenis, de offers van militairen en burgers en de verbondenheid met het vaderland.

Beide bewegingen kunnen elkaar aanvullen. De herinnering aan oorlog kan immers een krachtige aansporing zijn om vrede te bevorderen.

11. De hedendaagse betekenis van echte vaderlandsliefde

Wat betekent dit alles vandaag?

Vaderlandsliefde is meer dan een historisch begrip of een ceremonieel gebruik. Het is een vorm van maatschappelijke betrokkenheid.

Voor Belgische vaderlandslievende verenigingen betekent dit respect voor de Belgische geschiedenis, de nationale instellingen, de Belgische driekleur, de nationale wapenspreuk 'Eendracht maakt macht' en de constitutionele monarchie.

Het betekent eerbied voor de mensen die zich hebben ingezet voor onze onafhankelijkheid, onze vrijheid en onze democratische rechtsstaat.

Maar vaderlandsliefde betekent ook verantwoordelijkheid opnemen voor de samenleving waarin we leven.

Het is belangrijk dat we de nationale symbolen en tradities niet uitsluitend beschouwen als uiterlijke kenmerken. Ze vertegenwoordigen waarden die inhoud moeten krijgen in het dagelijkse leven.

Een Belgische vlag dragen is betekenisvol, maar de waarden waarvoor die vlag staat ook daadwerkelijk respecteren, is minstens even belangrijk.

Echte vaderlandsliefde hoeft zich niet voortdurend te bewijzen door grote woorden. Ze blijkt uit betrokkenheid, solidariteit, trouw en respect.

12. Zijn onze vaderlandslievende verenigingen nog voldoende hecht?

Hier dringt zich een kritische bedenking op.

Zijn onze vaderlandslievende verenigingen vandaag nog voldoende hechte gemeenschappen van overtuigde patriotten? Of dreigen sommige organisaties stilaan te evolueren naar verenigingen waarvan de werking voornamelijk bestaat uit het bijwonen van officiële plechtigheden, het uitstappen met vaandels, het neerleggen van bloemenkransen en het onderhouden van protocollaire contacten?

Laat er geen misverstand over bestaan: deze plechtigheden zijn bijzonder waardevol.

Een vaandelhulde, een minuut stilte, een kransneerlegging of het spelen van de Last Post zijn betekenisvolle momenten van respect en herinnering.

Maar de essentie mag niet verloren gaan.

Een vereniging die alleen nog tijdens officiële gelegenheden zichtbaar is, loopt het risico haar oorspronkelijke maatschappelijke betekenis te verliezen.

Een echte, hechte vereniging herken je aan haar leden. Mensen die elkaar kennen, elkaar ondersteunen, samen activiteiten organiseren en zich verantwoordelijk voelen voor het voortbestaan van hun vereniging.

Mensen die niet uitsluitend aanwezig zijn wanneer er een officiële uitnodiging of gemeentelijke plechtigheid op de agenda staat.

Kameraadschap mag geen ceremonieel begrip worden. Ze moet een levende realiteit zijn.

De kracht van een authentieke vereniging ligt in de vrijwillige inzet van haar leden. Niet om persoonlijke erkenning te krijgen, niet om een titel of functie te bekleden, maar vanuit de overtuiging dat de waarden waarvoor hun vereniging staat, het waard zijn om te verdedigen en door te geven.

Dat is het verschil tussen louter lidmaatschap en werkelijk engagement.

13. De verantwoordelijkheid van gemeentebesturen

Ook de houding van gemeentebesturen en stadsbesturen verdient bijzondere aandacht.

Vaderlandslievende verenigingen leveren een belangrijke bijdrage aan het plaatselijke gemeenschapsleven. Ze helpen historische gebeurtenissen levendig te houden, organiseren herdenkingen en dragen bij aan de lokale herinneringscultuur.

Toch ervaren verenigingen niet overal dezelfde belangstelling of ondersteuning.

Een officiële uitnodiging voor een plechtigheid is belangrijk, maar ondersteuning mag daar niet toe beperkt blijven.

Gemeenten zouden deze verenigingen structureel moeten erkennen als waardevolle partners in het lokale erfgoed- en herinneringsbeleid.

Dat kan door hen actief te betrekken bij de voorbereiding van herdenkingen, door logistieke ondersteuning te bieden, door hun archieven en vaandels te helpen bewaren en door hun werking onder de aandacht van jongeren te brengen.

Respect voor vaderlandslievende verenigingen moet zich ook buiten de jaarlijkse plechtigheden vertalen in concrete belangstelling.

Tegelijkertijd moeten verenigingen hun zelfstandigheid en eigen identiteit behouden. Een authentieke vereniging mag niet uitsluitend afhankelijk worden van gemeentelijke goodwill of politieke belangstelling.

Haar bestaansreden moet voortkomen uit haar eigen leden, haar geschiedenis en haar overtuiging.

14. Scholen en jongeren: de herinnering doorgeven

Een van de grootste uitdagingen voor de toekomst ligt bij het onderwijs.

De generaties die de Eerste en Tweede Wereldoorlog rechtstreeks hebben meegemaakt, zijn vrijwel verdwenen. Hun persoonlijke verhalen en getuigenissen verdwijnen geleidelijk mee.

Daarom moet de geschiedenis op een begrijpelijke en respectvolle manier aan jongeren worden doorgegeven.

Scholen spelen hierin een essentiële rol.

Geschiedenislessen, bezoeken aan oorlogssites, getuigenissen, archiefmateriaal, documentaires en educatieve projecten kunnen jongeren helpen om de menselijke gevolgen van oorlog te begrijpen.

De Westhoek biedt daarvoor een uitzonderlijk historisch decor.

Ieper, de Menenpoort, de militaire begraafplaatsen, de Dodengang in Diksmuide en de talrijke oorlogsmonumenten maken de geschiedenis tastbaar.

De Last Post aan de Menenpoort is een bijzonder indrukwekkend voorbeeld van een levende herinneringscultuur.

Ook België zou de geschiedenis van beide wereldoorlogen een blijvende en voldoende prominente plaats moeten geven in de leerplannen.

Vaderlandslievende verenigingen kunnen hierin een waardevolle rol spelen door historische kennis en persoonlijke verhalen samen te brengen.

Een bijzonder aandachtspunt is de deelname van scholen en leerkrachten aan herdenkingsplechtigheden.

Het is positief wanneer leerlingen tijdens de lesuren aanwezig zijn. Maar herinneringscultuur mag niet uitsluitend een schoolactiviteit worden die binnen het verplichte lesrooster past.

Ook deelname buiten de lesuren zou aangemoedigd moeten worden. Het vrijwillige engagement van jongeren en hun ouders geeft immers een bijkomende dimensie aan de betekenis van herdenken.

15. De toekomst: traditie behouden, maar durven vernieuwen

De grootste uitdaging voor de vaderlandslievende verenigingen is wellicht hun toekomstbestendigheid.

De generatie van de rechtstreekse getuigen van beide wereldoorlogen is vrijwel verdwenen. Daarmee verdwijnt ook een bijzonder waardevolle menselijke band met het verleden.

De verantwoordelijkheid om de herinnering levendig te houden, komt nu bij de volgende generaties te liggen.

Dat vraagt vernieuwing, zonder de oorspronkelijke waarden overboord te gooien.

Verenigingen moeten jongeren kansen geven om verantwoordelijkheid op te nemen, nieuwe initiatieven ontwikkelen en samenwerken met scholen, heemkundige kringen, musea en lokale besturen.

Ook het digitale tijdperk biedt mogelijkheden om historische documenten, persoonlijke getuigenissen, foto's en archieven voor een breed publiek toegankelijk te maken.

Maar geen enkele moderne technologie kan de menselijke verbondenheid volledig vervangen.

Een vereniging leeft door haar mensen. Door hun inzet, hun overtuiging, hun onderlinge respect en hun bereidheid om samen iets te betekenen.

Daarom moeten we vooral blijven investeren in de menselijke basis van onze vaderlandslievende verenigingen.

Besluit: vaderlandsliefde moet je beleven, niet alleen uitdragen

De geschiedenis van de vaderlandslievende verenigingen is een geschiedenis van engagement, herinnering, solidariteit en verbondenheid.

Wat in de negentiende eeuw groeide vanuit een besef van nationale identiteit en patriottisme, kreeg na de Eerste Wereldoorlog een concrete vorm in de georganiseerde oud-strijdersbeweging.

Na de Tweede Wereldoorlog werd die beweging uitgebreid met verzetsstrijders, politieke gevangenen, oorlogsslachtoffers en veteranen.

Vandaag ligt de nadruk steeds sterker op herinneringseducatie, vredesbevordering en het doorgeven van democratische waarden.

Die evolutie toont aan dat vaderlandslievende verenigingen zich voortdurend hebben aangepast aan de tijd waarin ze leven.

Maar hun oorspronkelijke bestaansreden mag daarbij niet verloren gaan.

Met zijn allen mogen we terecht respect en waardering tonen voor onze grootouders en overgrootouders die onder bijzonder moeilijke omstandigheden hebben geleefd, gevochten, geleden en soms hun leven hebben gegeven voor onze vrijheid.

Hun verhaal verdient het om verteld te blijven worden.

Maar ook de verenigingen die hun herinnering levendig houden, verdienen onze aandacht en ondersteuning.

De ware betekenis van een vaderlandslievende vereniging ligt niet uitsluitend in haar vaandel, haar uniform, haar geschiedenis of haar aanwezigheid tijdens officiële plechtigheden.

Haar kracht ligt in de authenticiteit van haar engagement.

Het zijn verenigingen waar mensen elkaar vinden vanuit een gemeenschappelijke overtuiging, waar kameraadschap geen hol begrip is, waar traditie samengaat met vernieuwing en waar respect voor het verleden hand in hand gaat met verantwoordelijkheid voor de toekomst.

Een vereniging moet niet alleen kunnen terugblikken op haar geschiedenis, maar ook kunnen aantonen dat haar waarden vandaag nog daadwerkelijk worden beleefd.

Misschien moeten we ons daarom allemaal eens de volgende vraag stellen:

Zijn we nog echte, hechte vaderlandslievende verenigingen, gedragen door overtuigde en geëngageerde patriotten, of zijn we stilaan verworden tot organisaties die voornamelijk nog het officiële ceremonieel verzorgen?

Het antwoord op die vraag zal mee bepalen welke plaats onze verenigingen in de samenleving van morgen zullen innemen met trouw aan het Koningshuis en de dynastie .

Vaderlandslievende verenigingen hebben een rijk historisch verleden, een veranderende maatschappelijke opdracht en een toekomst die engagement vraagt .

Dit houdt ook in, trouw aan de Koning en de Belgische dynastie. Maar nergens wordt uitdrukkelijk in de officiële omschrijving van vaderlandslievende vereniging  door stad in de site verwezen naar de monarchie, de trouw aan de Koning of de Belgische dynastie.

Vandaar deze terechte vraag aan het Roeselaars -Stadsbestuur: "wordt onder vaderlandslievendheid in Roeselare ook uitdrukkelijk verstaan: respect, gehechtheid en trouw aan het Belgische vorstenhuis en de dynastie? Of beperkt de stad zich tot oorlogsgeschiedenis, herdenkingen en vredesboodschappen?"

Dat onderscheid verdient duidelijkheid. Vooral omdat vaderlandsliefde en monarchistische trouw verwante, maar niet identieke begrippen zijn.

 Want vaderlandsliefde is geen kwestie van uiterlijk vertoon, maar ook van innerlijke overtuiging.

Ze betekent respect voor ons verleden, verbondenheid met onze medeburgers, trouw aan onze democratische waarden en verantwoordelijkheid voor de toekomst van ons land.

Een vaderlandslievende vereniging leeft niet alleen van haar verleden. Ze leeft van de mensen die vandaag haar waarden uitdragen en morgen bereid zijn die met overtuiging door te geven.

Eendracht maakt macht.

Nooit meer oorlog.

Geert Messiaen

ere-schepen.gewezen schepen van Vaderlandslievende verenigingen Roeselare . gewezen voorzitter VVVR - vereniging van vaderlandslievende verenigingen. voorzitter RVMBP. Regionale vereniging van en voor miliciens, beroepsmilitairen, politie en gewezen rijkswacht 

  Historische verdieping en bronnen

° CegeSoma – De overlevenden: De Belgische oud-strijders tijdens het interbellum 

van Antoon Vrints en Martin Schoups. Een bijzonder relevante studie over de sociale en politieke betekenis van de oud-strijders.

° Antoon Vrints – Historiek van de Nationale Strijdersbond van België 

Geeft inzicht in de oprichting in 1919 en de communautaire verhoudingen binnen de oud-strijdersbeweging.

° Pieter Lagrou – Welk Vaderland voor de Vaderlandslievende Verenigingen? 

Een diepgaande historische studie over de periode 1945-1958.

° Servio-Belgium – Officiële historiek 

Voor de oprichting in 1967 en de verdere ontwikkeling van het vaderlandslievende middenveld.

° Luc Vandeweyer – De geschiedenis van de vredesbeweging 

Een historische achtergrond bij het ontstaan en de ontwikkeling van de vredesbeweging.

website Roeselare : vaderlandslievende verenigingen

Verenigingen vrije tijd  

Geert Messiaen